dawniej i dziś - - - Ciekawostki z Mazur - - - Lokalne Ogłoszenia - - - - - - - - - Opowiadania o ludziach, miejscach i codziennym życiu
Search:     Advanced search

Z dziejów Warmii i Mazur - rys historyczny

         Przed tysiącem lat ziemie te zamieszkiwały pogańskie plemiona pruskie. Próby chrystianizacji Prusów, podejmowane przez polskich władców drogą pokojową i zbrojną, nie tylko że nie przynosiły rezultatu, ale zaogniły wzajemne stosunki. W 1226 roku Konrad Mazowiecki sprowadził na ziemie chełmińską rycerzy niemieckiego Zakonu Najświętrzej Marii Panny z zadaniem chrystianizacji i podboju ziem pruskich. Krzyżacy pokonali Prusów i stworzyli własne, dobrze zorganizowane państwo, którego potęga opierała się na sieci zamków i warowni. Krzyzacy popierali kolonizację swoich ziem, pozwalali na osadnictwo ludności niemieckiej, a także pruskiej i litewskiej. Wokół zamków powstały z czasem miasta i wioski.

          Państwo krzyżackie pod względem kościelnym podzielono na cztery diecezje: chełmińską, pomezańską, warmińską i sambijską. Na obszarze diecezji warmińskiej wydzielono niewielki księstwo podległe bezpośrednio biskupowi i kapitule. W ten sposób powstała Warmia, zajmując centralne miejsce na terytorium państwa zakonnego. Siedzibą biskupów warmińskich stał sie z czasem Lidzbark Warmiński, a kapituły - Frombork. Historyczna Warmia o powierzchni 4249 km2 przeżywała zmienne koleje losu. Mieszkała tutaj różnorodna ludność: podbici Prusowie, w północnej części koloniści niemieccy, w południowej osadnicy z ziem polskich. Warmia w latach 1466 - 1772 nalezała do polski jako księstwo biskupie, powtórnie weszła w skład państwa polskiego po 1945 roku.

          Inne były dzieje ziemi mazurskiej. Nazwa ,, Mazury,, pojawiła się oficjalnie na poczatku XIX wieku i dotyczyła obszarów zamieszkałych w wiekszości przez ludność pochodzenia polskiego, ale wyznania ewangelickiego. W czasach krzyżackich stanowiły one południowa część państwa zakonnego, graniczącą z polskim Mazowszem. Państwo krzyzackie przeżywało szczyt swojej potęgi w XIV wieku. Wtedy to powstało najwięcej zamków obronnych, miasta otaczano murami, wznoszono piekne gotyckie kościoły, wokół rynków mieszczańskie kamienice. Wzrastająca potęga zakonu krzyzackiego i jego zaborcza polityka wobec Litwy i Polski doprowadziły do konfliktu z tym państwami; w bitwie pod Grunwaldem wojska polsko - litewskie złamały militarną potęgę Zakonu. Wojny polsko - krzyżackie wyniszczyły gospodarczo te tereny i ludność, obciążona nadmiernymi podatkami, wystąpiła zbrojnie przeciwko rządom braci zakonnych. Następstwem tego była wojna trzynastoletnia, która doprowadziła do podziału państwa krzyżackiego. W 1466 roku Polska otrzymała Pomorze Gdańskie, Warmię, ziemie michałowską i chełmińską. Prusy Zakonne stały się lennem Polski, a ich stolicę przeniesiono do Królewca.

          Po przegranej wojnie z Polską w 1525 roku wielki mistrz Albrecht Hohenzollern w nastepstwie hołdu pruskiego rozwiązał Zakon i przeszedł na luteranizm. Powstało wówczas nowe państwo Prusy Książęce, kóre jak pierwsze przyjeło wyznanie ewangelickie. Ugruntowała się podległość tego państwa wobec Polski, a zarazem ścisły z nią związek. nastał długi okres pokoju i dobrobytu dla mieszkańców Prus Książęcych. Kolejna fala osadników z mazowsza objęła swym zasięgiem południowe tereny Prus.

           Wiek XVII przyniósł tragiczne w skutkach wydarzenia. Wojny szwedzkie, najazd Tatarów, pożary, głód i epidemie dokonały straszliwych spustoszeń i strat w ludności. Wyludnony kraj ponownie zasiedlili osadnicy z ziem polskich. Proces odbudowy ze zniszczeń wojennych przerwała epidemia dżumy z lat 1709 - 1711, która spowodowała śmierć około 200 000 ludzi. Opuszczoną ziemie znowu zagospodarowali, za zgodą władz pruskich, polscy osadnicy z Mazowsza.

          W 1772 roku w wyniku I rozbioru Prusy odebrały Polsce między innymi Warmię.

          Wojny napoleońskie na poczatku XIX wieku spowodowały kolejną falę zniszczeń, głodu i strat w ludziach. Wiele miast i wiosek uległo zniszczeniu, a dewastacje, kontrybucje, grabieże i epidemie doprowadziły do upadku gospodarczego i wyludnienia. Efektam wojen napoleońskich były tez reformy agrarne, które zniosły pańszczyznę i dały bogatym chłopom ziemię na własność. Reformy te trwały dość długo i nie obieły wszystkich chłopów, stąd część ludności musiała emigrować, szukając lepszych warunków życia.

          Zjednoczenie Niemiec pobudziło rozwój gospodarczy również i prowincji wschodniopruskiej. Szczególne znaczenia miała budoa sieci kolei żelaznych oraz kanałów łączących Wielkie Jeziora Mazurskie. Dynamiczny rozwój gospodarczy trwał do 1914 roku i spowodował wzrost dobrobytu mieszkańców Prus Wschodnich. Równocześnie narastały antagonizmy narodowościowe; wzmożona germanizacja budziła opór ze strony ludności polskiej - Warmiaków i Mazurów.

          W sierpniu 1914 roku pomiędzy Działdowem i Olsztynkiem wojska niemieckie rozbiły armię rosyjsą generała Samsonowa. Niemcy nazwali tę bitwę drugą bitwą pod Tannenbergiem. W trakcie walk sporo miast i wiosek zostało zniszczonych. Odbudowano je dość szybko dzięki pomocy finansowej wielu miast niemieckich. Po przegranej przez Niemców pierwszej wojnie światowej decyzją mocarstw zachodnich 11 lipca 1920 roku na sporych terenach Warmii, Mazur i Powiśla przeprowadzono plebiscyt. Za Polską głosowało jedynie kilka procent ludności. Prusy Wschodnie, oddzielone od reszty Niemiec ziemiami przyznanymi Polsce, stanowiły poważne zagrożenie dla państwa polskiego.

          Druga wojna światowa stała się początkiem końca istnienia Prus Wschodnich. W 1945 roku wojska radzieckie rozbiły Niemców i zdobyły te tereny. Tysiące mieszkańców doznało ogromu cierpień podczas panicznej ucieczki i okupacji radzieckiej. Rosjanie szczególnie okrutnie obeszli się z nieszkańcami Prus Wschodnich. Większość wiosek i miast już po zakończeniu wal została w zamierzony sposób spalona. Dewastacja i grabież mienia przybrały gigantyczne rozmiary, brak żywnosci spowodował głód i epidemie. Wyludnione i okaleczone ziemie południowych Prus Wschodnich przyznano Polsce, północną część otrzymał Związek Radziecki, ludność niemiecką zaś wysiedlono do Niemiec.

          Warmia i Mazury to dawne ziemie Prusów, Krzyżaków, państw pruskiego i niemieckiego. Ziemie te, jak wspomniano wcześniej, zasiedlali i zagospodarowywali wielokrotnie po kolejnych zniszczeniach od setek lat także polscy osadnicy z Mazowsza. Po ostatniej wojnie napłyneli osadnicy z różnych ziem polskich. Znaczną część stanowili przesiedleńcy z kresów wschodnich, których zmuszono do opuszczenia swej ojcowizny. Jest to więc kraina o skomplikowanej przeszłości; krzyzowały się tytaj wpływy wielu narodów, tworząc specyficzną kulturę Warmii i Mazur.

This article was:  
Also listed in
folder OLSZTYNEK -> Odrobina historii

Prev   Next
Z życia codziennego rdzennych mieszkańców Mazur     Kraina Wielkich jezior Mazurskich